فرق بين « قطع » و « انقطاع » يا « كمال انقطاع » همان امتياز بين مقام « فناء » و « فناء از فناء » است كه مايهء « بقاء بعد از فناء » و « صحو بعد از محو » است كه در متن كتاب مكرراً آمده است ؛ چنان كه برخى ركوع را « فنا » ، و سجود را « فناى از فنا » دانستند ، و چنين سروده‌اند : در خدا گم شو كمال اينست و بس ( فناى اول ) * گم شدن گم كن وصال اينست و بس ( فناى دوم ) « 1 » سرّ هر چيزى را بايد در نحوهء هستى او يافت . نماز يك نحوه حركت خاص مىباشد ، نه تنها در مقولهء كيف و . . . بلكه در جوهر نمازگزار ؛ زيرا صحت آن به « نيت » است ، كه « نيت » همان انبعاث روح از خلق به حق است . و آنچه رايج بين غافلان مىباشد ، نيّت به حمل اولى و غفلت به حمل شايع است ؛ يعنى ، « تصور » بَعث است ، نه « تحقق » انبعاث . و با تخيّل بعث نيل به مقصد مستحيل و شهود مقصود ممتنع مىباشد . بنا بر اين ، نماز حقيقى آن است كه واجد اين حقيقت ، كه همان « سرّ صلاة » است ، باشد . و براى نيل به اين هدف ، احكام و شرائط و نيز آداب و سُنَنى وضع شده است ، كه همهء آنها علتهاى اعدادى و امدادىاند ؛ و مناسب‌ترين حال براى رازيابى نماز همانا سحر است كه نه محذور اشتغال روز را دارد ، و نه مشكلِ رنجورىِ سر شب در آن است ؛ لذا خداوند دربارهء نماز شب چنين فرموده است : إِنَّ ناشِئَةَ اللَّيْلِ هِيَ أَشَدُّ وَطْئاً وَ أَقْوَمُ قِيلًا - إِنَّ لَكَ فِي النَّهارِ سَبْحاً طَوِيلًا . « 2 » نتايج فراوانى بر اين گونه نمازهاى واجد سرّ مترتب است كه نمونهء آن نيل به « مقام محمود » مىباشد ؛ چنان كه دربارهء پيامبر اكرم ( ص ) وارد شده است : وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ عَسى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً . « 3 » و اين معنا اختصاصى به نماز شب يا به حضرت رسول ( ص ) ندارد ، بلكه هم در غير نماز شب وجود دارد ، و هم براى غير آن حضرت ( ص ) ميسور است ؛ تفاوت بين آن حضرت ( ص ) و

--> ( 1 ) - اسرار الحكم ، مرحوم سبزوارى ، ص 527 . ( 2 ) - ( مزّمّل / 7 - 6 ) ( 3 ) - ( إسراء / 79 )